|
Şiirin, önemli öğelerinden biri olan uyak'a gelince bu, dize
sonlarında yer alan harfler arasında ses benzerliği demektir. Bir şiirde,
uyak incelemesi yapılırken iki nokta gözönünde tutulur: a. Yağın
dizilişi; b. Yağın değeri. Uyak dizilişi, nazım biçimiyle
(sözgelimi mesnevi, gazel, koşma, mani vb.) bağlantılı bir konudur. Uyak
değeri ise uyak çeşitleriyle ilgilidir.
Uyak çeşitleri, yarım, tam, zengin olmak üzere
gruplanabilir. Yarım uyak, iki sözcük arasındaki ünsüz benzerliğine
dayanır: İkindi, dikildi, döküldü gibi. Tam uyak, iki sözcük
arasında bir ünsüz ile bir ünlü benzerliğine dayanır: Avlusu, su
gibi. Zengin uyak ise, birden fazla ünlü ve ünsüz benzerliğine
dayanır: Sene, Çingene gibi.
Bundan başka, yazılışları aynı, anlamları ayrı
sözcükler de uyak yapar, buna cinaslı uyak denir. Dize sonlarında
aynen tekrar edilen sözcük veya sözcük grupları uyak olmaz, bunlara
redif denir. Bu dizelerde uyak rediften önceki sözcüktür. |